Artikel: Psychologie voor Managers

“Je krijgt met een psycholoog te maken als je niet helemaal lekker in je hoofd bent”. Deze uitspraak heb ik in mijn leven talloze keren moeten ontkrachten, ik doe het dus nu ook maar gelijk. Natuurlijk zijn er psychologen die zich bezig houden met mensen die psychische problemen hebben. Er zijn ook tal van andere onderwerpen waar een psycholoog zich mee bezig kan houden:  het onderwijs, het verkeer, de politiek,  het bedrijfsleven, etc. Dit artikel gaat over psychologische aspecten in organisaties.

September 1977

In september 1977 schuifelde ik vol verwachting tussen 300 andere studenten de enorme collegezaal in voor de allereerste lessen in Psychologie. Na een jaar waren er nog 125 over. Velen struikelden over statistiek en over de kennis die je van de hersenen moest hebben. Ik zie het Engelstalige studieboek nog voor me, met gedetailleerde tekeningen van de hersenen, maar vooral met de meest bizarre onderzoeksresultaten. Die waren dan meestal verkregen door te experimenteren op ratten, want dat kon in die tijd nog volop.

Het eerste jaar was een jaar vol saaie onderzoeksmethoden, wetenschapsfilosofie, statistiek, fysiologie en maar een klein beetje “leuke” theorie, zoals je die tegenwoordig in de populair-wetenschappelijke bladen leest. Zoiets als: “U kunt per nacht gemiddeld 79 minuten langer slapen, als u na de lunch geen koffie meer drinkt”. Of: “Meer dan 50% van de mensen die een nieuwe baan beginnen, begaan op hun eerste werkdag een forse blunder”.

Dat soort “leuke” informatie heb ik tijdens mijn studie natuurlijk ook gehad,. Maar het accent lag op het wetenschappelijk bewijzen van een theorie. Zo heb ik meegedaan aan een onderzoek, waarin werd nagegaan of mensen schilderijen mooier vonden als ze informatie kregen over dat schilderij. Na enkele maanden onderzoek en veel statistisch rekenwerk, bleek dat het weinig uitmaakte. Weggegooide tijd? Welnee, ik had hiermee een bijdrage aan de wetenschap geleverd en dat is de business van de universiteit.

Cursus Psychologie voor Managers

Al enkele jaren speelt in mijn hoofd de gedachte een training Psychologie voor Managers te organiseren. Ik zie dat juist dit soort kennis in onvoldoende mate in het bedrijfsleven en bij overheden aanwezig is.  Te snel wordt vergeten dat werk vrijwel altijd om mensenwerk gaat. Is het niet een  klant waar het om draait, dan is het wel een collega of leverancier waarmee je in je werk te maken hebt.

Het is mijn stellige overtuiging dat bedrijven en overheidsinstellingen enorm kunnen profiteren van enige kennis over psychologie. Met die inzichten kunt u anderen (klanten, personeel, leveranciers, collega’s) op een positieve manier beïnvloeden en dat werkt uiteindelijk positief door op de bedrijfsprocessen en op de resultaten.

We hebben daarom een cursus ontwikkeld waarin op een praktische manier gekeken wordt naar de resultaten van wetenschappelijke onderzoeken. Kortom: hoe kun je de inzichten toepassen?

Psychologische inzichten

Psychologie bestrijkt een groot aantal onderwerpen. In de cursus zoomen we in op inzichten die van belang zijn voor managers en leidinggevenden. We noemen er een aantal. Zo doet vrijwel iedereen z’n best een zo goed mogelijke indruk te maken bij een eerste kennismaking, een sollicitatie of bij een bezoek aan een nieuwe klant. Zonder dat we een studie Psychologie hebben gevolgd, weten we heel goed hoe we ons het beste kunnen presenteren. Andersom is dat natuurlijk ook zo. We weten meestal al heel snel of iemand zelfverzekerd of onzeker is, spontaan of gesloten, vriendelijk of onaardig, impulsief of besluiteloos. Dat leiden we af uit wat mensen zeggen, hoe ze het zeggen, hoe mensen bewegen, hoe mensen zich kleden, etc. We doen het eigenlijk ongemerkt, zonder dat we er lang over nadenken. We denken er dus ook niet zo over na dat het beeld wel eens helemaal onjuist kan zijn. Mensen die bijvoorbeeld nogal zelfverzekerd overkomen, blijken juist opvallend vaak heel onzeker te zijn.

Fluitende collega

Een bekend voorbeeld van een verkeerde indruk geven is de fluitende collega. Door te fluiten wil de collega laten merken dat hij het helemaal naar zijn zin heeft. “Kijk mij eens vrolijk zijn, nee, met mij is er niets aan de hand”. Uit onderzoek is gebleken dat juist het tegenovergestelde aan de hand was. Mensen willen kennelijk niet laten zien dat ze een probleem hebben, ze verbergen het liever en wat is er geloofwaardiger dan te laten zien dat je het heel erg naar je zin heb?

Het voorbeeld is een illustratie van het psychologische gegeven dat we vooral bezig zijn met de vraag “Wat vind je van mij”? dan met de vraag “Wat vind ik van jou”. We proberen het beeld van anderen dus constant te beïnvloeden. Bijvoorbeeld door bepaalde kleding te dragen, door op een bepaalde manier te spreken, door over bepaalde onderwerpen te spreken, door een bepaalde houding aan te nemen, etc.

De indruk die we maken is dus enorm belangrijk, niet alleen de eerste indruk, maar ook de indruk na meerdere contacten. Het bepaalt of je in een sollicitatieprocedure verder komt, het bepaalt of een klant  zaken met je wilt doen, het bepaalt ook of je promotiekansen hebt of niet.

Persoonlijkheid.
Persoonlijkheid heeft te maken met het type mens dat je bent. In het algemeen wordt die persoonlijkheid bepaald door vijf factoren, die in psychologenland bekend staan als de “Big Five”. Deze vijf factoren vormen de basis van vrijwel alle persoonlijkheidstests. Zie figuur.

 

Extraversie
De mate waarin iemand energiek is, vrolijk, duidelijk aanwezig en uitbundig is.

Vriendelijkheid
De mate van inschikkelijkheid, oprechtheid en inlevingsvermogen

Zorgvuldigheid
De mate waarin iemand bedachtzaam is, consciëntieus en doelmatig.

Emotionele Stabiliteit
De mate waarin iemand angst en schaamte kent en waarin iemand impulsief handelt.

Openheid voor ervaringen (ook wel: creativiteit en autonomie)
De mate waarin iemand creatief, onafhankelijk en fantasievol is.[/su_box]

Bij een persoonlijkheidstest gaat het nooit over of  je “goed” of “slecht” bent. Een persoonlijkheidstest maakt wel duidelijk waar je gedragsvoorkeuren liggen, welk soort werk je prettig vindt en op welke wijze je het beste kunt functioneren in een team. In die zin is het dus wel degelijk zinvol om uit te zoeken welke persoonlijkheid u bij een sollicitatie binnenhaalt of na te gaan waarom bepaalde teamleden moeizaam met elkaar kunnen samenwerken. Voor de commerciële medewerkers is kennis van persoonlijkheidstypen zinvol om zo beter met hun prospects en klanten om te gaan.

Team

Waar mensen samenwerken komen verschillende persoonlijkheden samen. Dan is het de kunst dit samen te laten smelten tot een goed werkend team. Een team gaat beter presteren als iedereen verschillend is en met respect die verschillen accepteert. Je hebt niets aan een team waarin allemaal heel uitbundige mensen zitten die prachtige ideëen ontwikkelen. Grote kans dat er niets wordt gerealiseerd, want je hebt toch ook mensen nodig die het werk organiseren, die er voor zorgen dat er geproduceerd wordt, etc.

Emoties op de werkplek

Een woedende klant of collega, een medewerker die een naaste heeft verloren. Het zijn slechts twee voorbeelden van emoties die in uw werksituatie kunnen voorkomen. We weten dat vaak niet hoe we er mee moeten omgaan. Wat zeg je als iemand een naaste verloren heeft, hoe ga je daar mee om. Veel mensen kunnen dat niet of reageren juist totaal verkeerd.

U zult de volgende situatie vast wel herkennen: U vertelt aan een paar collega’s dat u iets vervelends heeft meegemaakt, de ander reageert met: “Mijn broer heeft dat ook gehad, hij heeft toen…..”. Dit soort reacties wordt niet altijd op prijs gesteld, het is beter te luisteren en vragen te stellen, waardoor de ander gestimuleerd wordt te praten. En dat helpt zeker!

Beïnvloeding

Een jachtluipaard kan een afstand van 400 meter afleggen met een snelheid van 110 km per uur. Als mensen een kort filmpje van dit racemonster hebben gezien, blijken ze sneller een boek uit een andere kamer te halen dan proefpersonen die een filmpje hebben gezien van een schildpad.

We worden dagelijks beïnvloed, ook al denken we dat het niet zo is. De reclamewereld leeft van beïnvloeding. Ook u beïnvloedt constant anderen, bewust en onbewust. U kent het grapje wel dat iemand op straat naar de lucht staat te staren. Vrijwel iedereen die langs komt, blijkt te willen weten waar die man naar staat te kijken en kijkt ook omhoog.

In groepen spelen zich verschillende subtiele beïnvloedingsprocessen af, maar die er wel voor zorgen dat iedereen zich aan de groepsnormen en –waarden aanpast. Een bekend experiment toonde aan dat een proefpersoon zich uiteindelijk aanpaste aan de onjuiste antwoorden die de andere aanwezigen gaven. Als een bepaald lichtpunt rechts van een lijn werd geprojecteerd, zeiden 6 handlangers van de proefleider dat het punt links van de lijn lag. De proefpersonen gaven  aanvankelijk wel de juiste antwoorden, maar na een aantal projecties gaven ze net zo makkelijk het onjuiste antwoord.

Tot slot

Psychologische principes beïnvloeden ons constant. Voor managers en commerciële medewerkers is het daarom van belang op de hoogte te zijn van de belangrijkste psychologische inzichten. Bij Lex Bergers Opleidingen kunt u nu een cursus volgen van vijf dagdelen waarin deze aspecten op een praktisch toepasbare manier worden behandeld.